Czym jest dramaturgia hybrydowa?
Dramaturgia hybrydowa to podejście do pracy dramaturgicznej, które świadomie włącza narzędzia sztucznej inteligencji w proces twórczy — nie jako zastępstwo dla ludzkiej kreatywności, ale jako partnera w dialogu, prowokację do myślenia i narzędzie rozszerzające pole dramaturgicznej analizy.
Termin „hybrydowa" odnosi się do kilku wymiarów:
- Hybryda metod — łączenie tradycyjnych technik dramaturgicznych z nowymi narzędziami cyfrowymi
- Hybryda autorstwa — praca na granicy ludzkiej i maszynowej generacji tekstu
- Hybryda perspektyw — wykorzystanie AI do eksploracji punktów widzenia niedostępnych ludzkiemu doświadczeniu
Założenia metodologiczne
1. AI jako dramaturgiczny partner, nie narzędzie
W tradycyjnym podejściu narzędzia cyfrowe służą optymalizacji istniejących procesów. W dramaturgii hybrydowej AI jest traktowane jako podmiot dialogu — źródło nieoczekiwanych propozycji, perspektyw i pytań, które mogą prowokować twórcę do nowych rozwiązań.
2. Świadomość ograniczeń
Każde narzędzie AI ma swoje ograniczenia — halucynacje, bias treningowy, brak ucieleśnionego doświadczenia. Metodologia hybrydowa wymaga krytycznej świadomości tych ograniczeń i traktowania ich nie jako wad, lecz jako materiału twórczego.
3. Transparentność procesu
Dokumentowanie roli AI w procesie twórczym — co zostało wygenerowane, co zmodyfikowane, co odrzucone — jest integralną częścią metodologii. Transparentność służy zarówno etyce, jak i pogłębieniu refleksji nad procesem.
4. Odpowiedzialność środowiskowa
Korzystanie z dużych modeli językowych wiąże się ze śladem środowiskowym. Metodologia zakłada świadomy wybór narzędzi, preferowanie mniejszych modeli tam gdzie to możliwe, i uwzględnienie kosztu środowiskowego w decyzjach twórczych.
Etapy pracy
Faza eksploracyjna
Na początku procesu AI służy jako generator materiału wyjściowego:
- Eksploracja tematyczna — szerokie poszukiwanie kontekstów, skojarzeń, perspektyw
- Generowanie wariantów — różne ujęcia tego samego motywu
- Analiza tekstu źródłowego — identyfikacja struktur, motywów, napięć
Faza dialogiczna
W środkowej fazie procesu AI staje się partnerem rozmowy:
- Zadawanie pytań dramaturgicznych do materiału
- Proponowanie alternatywnych interpretacji
- Testowanie spójności narracyjnej
Faza krytyczna
W końcowej fazie twórca przejmuje pełną kontrolę:
- Selekcja i redakcja materiału
- Integracja wygenerowanych fragmentów z własnym tekstem
- Dokumentacja procesu i roli AI
Praktyczne wskazówki
- Zacznij od jasnego zadania dramaturgicznego — im precyzyjniej sformułujesz pytanie do AI, tym bardziej użyteczne będą odpowiedzi
- Dokumentuj prompt i odpowiedź — to materiał do analizy procesu
- Nie akceptuj pierwszej odpowiedzi — iteracja jest kluczowa
- Eksperymentuj z różnymi modelami — każdy ma inne „osobowości" tekstowe
- Uwzględniaj ślad środowiskowy — wybieraj mniejsze modele do prostych zadań
Dalsze lektury
Ta metodologia jest w ciągłym rozwoju. Zapraszam do dyskusji i dzielenia się własnymi doświadczeniami z pracy na pograniczu dramaturgii i AI.